Als kleine jongen liep ik aan de hand van mijn opa door het Zeeuws-Vlaamse landschap. Eindeloze akkers, populieren, kreken. En aan de horizon tientallen hoge stalen schoorstenen: Dow Chemical, een Amerikaanse chemiereus met een vestiging in Terneuzen. Uit de schoorstenen komt altijd rook en waar er afgefakkeld wordt, zie je dag en nacht een vlam.

Die fabriek stopt nooit, zei opa. Het is te moeilijk en te duur om de machines uit te zetten. Of het nu avond is of zaterdag of kerst: ze draaien altijd door. Iets om eens over na te denken: op een dag vonden mensen machines uit die zo vernuftig zijn dat je ze eigenlijk niet meer uit kunt zetten. Alles zit erop en eraan. Alleen geen stopknop.

Steeds meer fysieke of digitale techniek gaat nooit uit. Internet is het bekendste voorbeeld. Technisch vernuft staat symbool voor onze maatschappij. Wij mensen lijken op de dingen die we maken – of andersom. We kunnen steeds meer in steeds minder tijd. Maar we hebben nauwelijks meer aandacht voor de stopknop. Vraag het maar eens aan iemand: ‘Waar zit je stopknop?’ Dikke kans dat hij of zij je verbaast aanstaart. Wat een vraag…

Stress verminderen: Misschien even stil zitten?
Toen Frank de Boer zijn vertrek als Ajaxtrainer bekendmaakte, zei hij dat hij vanaf zijn 14e jaar dagelijks met voetbal bezig was geweest. Een carrière van ruim dertig jaar, zonder stopknop! Nu wordt het tijd voor een sabbatical, zegt hij zelf. “Misschien is het wel eens goed om te ervaren wat het is om stil te zitten.”

Verstandig dat Frank de Boer het woord ‘misschien’ gebruikt. De 17e-eeuwse wiskundige en filosoof Blaise Pascal heeft ooit gezegd: “Al het ongeluk van de mens komt er uit voort dat hij niet in staat is om rustig in een kamer te blijven zitten.” Hij bedoelde dat juist als je je uiterlijke rusteloosheid opgeeft, je niet opeens in een prettig soort slaapstand terechtkomt. Je wordt op die momenten meer dan anders geconfronteerd met je innerlijke onrust. Juist als je even niet meer hoeft te presteren, kun je voelen dat je hart onrustig is. De stopknop van je laptop of je smartphone is al moeilijk, maar het kan. De schakelaar is er. Dat is anders bij de menselijke ziel. Die kan niet uit.

Stress versus innerlijke rust
Is dus de mens een rusteloos wezen, punt? Spirituele tradities leggen zich bij die uitkomst niet neer. Spiritualiteit kun je definiëren als een zoektocht naar je innerlijke stopknop. Als ‘stress’ een woord is aan het ene einde van een lijn, gebruiken spirituele bronnen een ander begrip, het tegenovergestelde, helemaal aan de andere kant. Dan gaat het over diepe vrede en innerlijke rust.

Zelf sta ik in een lange christelijke traditie. Daarin zindert al zestien eeuwen een hartenkreet van Augustinus na: “Onrustig is mijn hart, totdat het rust vindt in U.” Het christendom heeft hier gelukkig geen patent op. Andere tradities zeggen hetzelfde met andere woorden. Maar Augustinus heeft vandaag weinig navolgers. Mensen die hun innerlijke stopknop leren vinden en hanteren, zijn vrij zeldzaam. Waar ze bestaan, vallen ze op. Het echte verschil in teams en organisaties wordt niet gemaakt door de mensen die het hardste werken maar door degenen die het beste kunnen stoppen. Mensen die zowel in een stille kamer rustig blijven zitten als ook in de hectiek. In de buurt van zulke mensen zijn de anderen vaak een beetje jaloers.

De innerlijke rust waar het bij spiritualiteit om gaat, lijkt op een commercial van Lipton Icetea. Iemand laat zich op een warme zomerdag achterover in een zwembad vallen. Dat zwembad is de vrede, de sabbat of de rust. Dat las ik ergens en de vergelijking helpt me. Maar ik denk ook dat de weg daar naartoe via veel kleine stappen voert. Met het advies ‘stort jezelf moedig achterwaarts in de diepe innerlijke rust!’ is Frank de Boer niet geholpen.

Er zijn honderd stappen mogelijk. Ik noem er hier kort drie:

  • Oefen met leven in het hier en nu. Dat wordt vaak gezegd maar heel weinig gedaan. Ook het verleden en de toekomst hebben een stopknop. Het helpt mij enorm om daar soms op te drukken.
  • Denk niet dat je ‘privésituatie’ al bijna hetzelfde is als vrije tijd en rust. Niets is minder waar. Ik was het afgelopen decennium eerst single, had daarna een relatie en heb nu een gezin. Met alle drie was ik op een diep niveau vaak drukker dan met mijn werk. Neem soms bewust afstand van je ‘sociale status’.
  • Ontdek je micro- en macro-ritmes als het over uitrusten gaat. Tot rust komen is een levenslang leerproces. Ieder uur, ieder dagdeel, iedere avond, ieder seizoen en ieder fase van je leven bieden kansen om op je innerlijke stopknop te drukken. Maar waar, wanneer, en hoe: dat is een kwestie van trainen. Dat zal Frank de Boer meteen begrijpen. Niemand anders kan aan die knop zitten dan alleen jijzelf. Gelukkig maar. Je bent nu eenmaal niet bedoeld als een machine.

Wil je hier verder over praten of zou je jou ervaring of mening willen delen? Neem gerust contact met mij op.

 

Meld je aan voor onze nieuwsbrief

nog meer inspiratie

Ervaar onze impact
met een gratis sessie